การอีกน้ำมันงาโดยใช้แรงวัวบ้านปางหมู

ประวัติความเป็นมา

ก่อนที่จะมาเป็นกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์เกษตรปลอดสารเคมีเคยรวมตัวเป็นกลุ่มใหญ่มาก่อน มีสมาชิก 70 คน  คือ  กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร  และประสบปัญหาต่างๆ มากมาย เช่น ด้านแนวคิดที่ต่างกันด้านความสามารถของสมาชิกแต่ละคนแตกต่างกันหลากหลายกิจกรรมไม่มีความชำนาญด้านการตลาด ฯลฯ

กลุ่มฯ จึงเริ่มก่อตั้งใหม่เมื่อเดือนเมษายน 2542 โดยรวมสมาชิกที่มีแนวคิดมีความสามารถที่จะร่วมกิจกรรมยอมรับฟังเหตุผลซึ่งกันและกัน  เสียสละให้แก่กันได้  ที่สำคัญคือปัญหาผลผลิตทางการเกษตรราคาตกต่ำถูกเอารับเอาเปรียบจากพ่อค้าคนกลาง  ถูกกดราคา  ได้รับเงินปลอม  เกษตรกรไม่สามารถกำหนดราคาผลผลิตของตนเองได้  จึงได้รวมตัวกันขึ้นเป็นกลุ่มเล็กๆ จำนวน 12 คน  เพื่อนำผลผลิตที่เหลือจากการบริโภคในครัวเรือนมาแปรรูปจำหน่ายเพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาและเสริมรายได้ให้แก่ครอบครัวหลังจากเสร็จฤดูเก็บเกี่ยวในปี  2546  ได้ส่งผลิตภัณฑ์น้ำมันงาเข้าร่วมคัดสรรสุดยอดหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ไทย ปี 2546 (OTOP Product Champion) ผ่านการคัดสรรในระดับ 3 ดาว และในปี 2547 ได้ส่งผลิตภัณฑ์น้ำมันงาเข้าร่วมคัดสรรฯ และได้ส่งสมาชิกกลุ่มเข้าร่วมอบรมโครงการ Smart OTOP ทำให้ได้รับความรู้ในด้านการจัดทำบรรจุภัณฑ์, แผนการตลาด ฯลฯ เพิ่มมากขึ้น

เป้าหมายหลัก  เพื่อกระตุ้นให้เกษตรกรหันกลับไปมองการเกษตรแบบพื้นบ้านดั้งเดิมที่มีอยู่แล้วนำมาปรับให้เข้ากับเศรษฐกิจในปัจจุบันเป็นเศรษฐกิจพอเพียง  พึ่งพาตนเองให้มากที่สุดและอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น  รักษาสิ่งแวดล้อม  ที่เป็นธรรมชาติไว้ด้วยกัน  หรือที่เรียกว่าวิถีชีวิตของชุมชนชาวไทยใหญ่  ปัจจุบันมีสมาชิก 19 คน  และมีหน่วยงานภาครัฐ  เอกชน องค์กรอิสระมาต่อยอดจากกิจกรรมของกลุ่มซึ่งมีความชัดเจนของกิจกรรมที่ต่อเนื่องข้อมูลที่เป็นจริงสามารถตรวจสอบ ได้เผยแพร่สู่สาธารณชนได้

องค์ความรู้ในการผลิตงาและแปรรูปน้ำมันงา  การปลูกงาและการสกัดน้ำมันงา (อีดงา) โดยใช้ภูมิปัญญาไทยใหญ่  สันนิษฐานว่าองค์ความรู้มีมาตั้งแต่บรรพบุรุษของชาวไทยใหญ่ที่ได้มาตั้งถิ่นฐานที่บ้านปางหมู  และได้มีการสืบทอดทำกันมาจนถึงรุ่นลูกรุ่นหลานในปัจจุบันซึ่งเป็นไปในรูปแบบการซึมซับความรู้ประสบการณ์  ผ่านวิถีชีวิตโดยเริ่มตั้งแต่ช่วงที่เป็นเด็กในครอบครัวหรือเด็กในหมู่บ้าน  ใช้เป็นที่เล่นกันอย่างมีความสุข  เนื่องจากในสมัยก่อนไม่มีของเล่นให้เด็กเล่นมากเหมือนในปัจจุบันการเล่นของเด็กบริเวณครกอีดน้ำมันงา  คือ  การนั่งบนแป้นไม้หรือเอหล่าที่ใช้หมุนสากครกสำหรับอีดน้ำมันงา  เด็กๆ จะช่วยให้ผู้ใหญ่ไล่วัว , ควาย ให้เดินลากแป้นไม้ที่ใช้อีดน้ำมันงาในขณะเดียวกันเป็นการช่วยเพิ่มน้ำหนักในขณะที่อีดน้ำมันงาด้วย  ดังนั้น  เด็กๆ จึงได้ซึมซับหรือเรียนรู้วิธีการอีดน้ำมันงาไปในตัวด้วยเช่นกัน  คือ  วิธีการไล่วัว , ควาย ให้เดินอีดน้ำมันงา  วิธีการและขั้นตอนในการอีดน้ำมันงาเป็นต้น  พอเด็กโตขึ้นมาถึงช่วงที่จะทำงานได้อายุตั้งแต่ 12 ปี ขึ้นไป  ผู้ใหญ่จะสอนให้เด็กทำงาน  โดยเริ่มทำจากสิ่งที่ง่ายไปหาสิ่งที่ยาก  เช่น  การก่อไฟต้มน้ำที่ใช้ในการอีดน้ำมันงา  การเอาวัว , ควายมาใส่แป้นไม้การปัดเศษงาจากชานครกลงไปในครกอีดน้ำมันงา  วิธีการใส่น้ำในการอีดน้ำมันงาการใช้มือบดอัดเมล็ดงาในครกเพื่อให้น้ำมันออกเป็นต้น  ซึ่งการสอนให้เด็กทำนั้น  ผู้ใหญ่จะใช้วิธีการพูดคุยหรืออธิบายให้เด็กฟังก่อนและทำให้ดูเป็นตัวอย่าง  หลังจากนั้นจะให้เด็กทดลองทำด้วยตนเอง  จนทำได้ทำเป็น  และเก่งขึ้นจนมีความชำนาญในที่สุด  ดังนั้นวิธีการเรียนรู้เป็นแบบเรียนรู้จากการปฏิบัติจริงและเป็นในลักษณะครูพักลักจำ

วิธีการสกัด (อีด) น้ำมันงา โดยภูมิปัญญาไทยใหญ่

1. นำเมล็ดงามาผัดหรือเป่าพัดลม เพื่อขจัดสิ่งสกปรก เช่น ใบไม้ ก้านดิน ให้สะอาดแล้วนำไปตากแดด 3 วัน

2. ชั่งหรือตวงน้ำหนักเมล็ดงา15 กิโลกรัม หรือประมาณ 23 ลิตร

3.  ต้มน้ำให้เดือดพล่านประมาณครึ่งชั่วโมง(ถ้าน้ำไม่สุกพอจะมีผลต่อน้ำมันงา)

4. ตวงน้ำต้มสุกใส่ลงไปในก้นครก 1-1.5 กระป๋องนม

5. เทเมล็ดงาที่เตรียมไว้15 กิโลกรัม หรือประมาณ23 ลิตร บดให้เมล็ดงาแตก ประมาณ 1/3 ส่วน      (ครกที่ใช้บดเป็นครกไม้และใช้แรงสัตว์ในการหมุนครก) ตวงน้ำต้มสุก 1 กระป๋องนม    ค่อยๆหยอดน้ำเพื่อให้เมล็ดงากับน้ำเข้ากัน บดไป  เรื่อยๆ เติมน้ำเป็นระยะๆจนได้ที่แล้ว     น้ำมันจะเริ่มออกมา บดต่อไปจนกากงา แยกออกจากกัน(เทน้ำข้างบนที่ใช้ทั้งหมดหรือที่เรียกว่าน้ำหัวใช้ปริมาณทั้งหมดประมาณ3-4-5 กระป๋องนม) ปริมาณน้ำที่ใช้จะมากหรือน้อยข้นอยู่กับงา   ที่แห้ง สนิทดีหรือ    ไม่เมล็ดงาสมบูรณ์ดีหรือไม่ปริมาณมากหรือน้อยของเมล็ดงาที่ใส่ แต่ละครั้งของการอีด

6. เมื่อน้ำมันที่แล้วจะสังเกตจากฟองน้ำมันเล็กๆ เท่าหัวไม้ขีดกลายเป็นฟองน้ำมัน เท่าหัวแม่มือแสดงว่าน้ำมันได้ที่แล้ว

7. ตักน้ำมันข้างบนครกเทใส่กระชอน ที่มีผ้าขาวบางรองไว้ใส่ในถังที่เตรียมไว้

8. นำน้ำมันที่ได้ใส่ถังพักตะกอน 1 เดือน ก็บรรจุขวดได้


ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: